Meithrin chwilfrydedd a meddwl beirniadol ers 1914

Cynghrair drwg-enwog - Owain Glyndŵr a'r Mortimeriaid

17 Medi 2026

Gareth Jones

Wrth gychwyn rhaglen gyffrous o sgyrsiau ar gyfer tymor 2026/2027, rydym wrth ein bodd yn croesawu Gareth Jones o Gymdeithas Owain Glyndŵr.

Ym mis Mehefin 1402, trechodd byddin Owain Glyndŵr lu mawr o Loegr ym mrwydr Bryn Glas ger Trefyclo; arweiniwyd y Saeson gan Syr Edmund Mortimer, a gafodd ei gipio ar ôl y frwydr ac yna ei ddal am bridwerth gan Glyndŵr. Bydd y sgwrs hon yn disgrifio'r frwydr, yna'n mynd ymlaen i archwilio perthynas Mortimer â Glyndŵr - ac yn enwedig ei ferch, Catrin. Priododd Edmund â Catrin yn syth ar ôl iddo gael ei ryddhau o chwe mis mewn caethiwed, pan gyhoeddodd hefyd ei deyrngarwch i achos Owain.

Ystyrir Owain Glyndŵr fel yr arwr Cymreig perffaith a ymladdodd yn erbyn gormes Lloegr ar ddechrau'r 15fed Ganrif - ac eto priododd pedair o'i ferched â bonedd tiriog y Goror Seisnig.

Bydd y sgwrs hon yn canolbwyntio ar stori perthynas Glyndŵr â'r mwyaf pwerus o'i rieni yng nghyfraith.

Pan Waharddodd Cymru Gwrw

21 mai 2026

Dave Timbrell-Hill

Archwiliwch bennod chwilfrydig yn ein hanes cymdeithasol a gwleidyddol diweddar. Am ganrif roedd tafarndai Cymru ar gau ar y Sul gan y gyfraith. Darganfyddwch pam y digwyddodd hyn, sut y gwnaethom ymateb, ein brwydr i gael peint ar y Sul a pham y gwelwyd hyn fel cynsail ar gyfer hunanreolaeth i Gymru.

Cyflwynir gan Dave Timbrell-Hill, a fu gynt yn fyfyriwr yn chwilio am beint dydd Sul yn Llanbedr Pont Steffan ac sydd bellach yn berchennog Beer Park Llanelli.

Cyfarfod Cyffredinol Blynyddol (AGM) a Bwffe

21 Mai 2026

Cyfarfod yr aelodau

Gwahoddir aelodau i fynychu ein Cyfarfod Cyffredinol Blynyddol, ac yna bwffe diolch i haelioni Cyngor Gwledig Llanelli. Anfonir manylion at aelodau drwy e-bost. Dilynir y cyfarfod hwn gan sgwrs gan David Timbrell-Hill.

Cerrig Gleision Côr y Cewri: Mytholeg yn erbyn Gwyddoniaeth

23 Hydref 2025

Dr Brian John

Chwilfrydig am wreiddiau'r Cerrig Gleision yng Nghôr y Cewri? Ydych chi erioed wedi meddwl sut y cyrhaeddon nhw Salisbury o Orllewin Cymru, ac o ble daethon nhw?

Mae Dr Brian John, rhewlifegydd a llais blaenllaw ar oes yr iâ yng Nghymru, yn rhoi ei farn am sut y gwnaethon nhw gyrraedd yno a sut y gallai archeolegydd enwog fod wedi cael hyn yn anghywir, wrth iddo siarad am ei astudiaethau helaeth am y berthynas rhwng strwythurau megalithig a'r Preseli.

Birdland: Taith o amgylch Prydain ar Adain

20 Tachwedd 2025

Jon Gower

Ydych chi erioed wedi pendroni i ble mae ein hadar wedi mynd? Ydy newid hinsawdd wedi effeithio arnom yn barod o amgylch ein moryd gwych?

Mae gan fywyd adar newidiol y DU dros y 50 mlynedd ddiwethaf, a'r bobl sy'n eu gwylio, straeon anhygoel i’w hadrodd. Gwrandewch ar yr awdur o Lanelli, Jon Gower, cyn ohebydd celfyddydau a chyfryngau BBC Cymru ac awdur dros 40 o lyfrau, yn siarad am ei arsylwadau ar adar a phobl yn ei lyfr newydd, Birdland.

Peidiwch â cholli'r cyfle hwn i glywed straeon gan un o awduron enwocaf Cymru. Dewch â'ch ffrindiau a'ch chwilfrydedd!

'They Can't Stop Us Singing': Ffilm, Teledu, a Chynrychiolaeth y Cymryh

15 Ionawr 2026

Dr Daryl Perrins

Mae Cymry wedi cael eu portreadu mewn amryw ffyrdd ar y sgrin fawr a bach, o 'How Green is My Valley' i 'Zulu' a chyfresi teledu BBC Gavin a Stacey. Mae Dr Darryl Perrins yn archwilio sut mae dosbarth gweithiol Cymru wedi cael ei ddarlunio, a yw'n gywir, a sut mae'n effeithio arnom ni heddiw.

A YDY PLEIDLEISWYR CYMRU YN GWYBOD O WLEIDYDDIAETH DRADDOIDOL?

19 Chwefror 2026

Dr Jac Larner

A yw Cymru ar fin trawsnewid gwleidyddol? Bydd Dr Jac Larner, arbenigwr mewn seicoleg wleidyddol ac ymddygiad pleidleiswyr, yn edrych ar y cwestiwn - a yw pleidleiswyr yng Nghymru yn gwthio yn ôl yn erbyn gwleidyddiaeth draddodiadol San Steffan yn etholiad nesaf y Senedd? A yw cymdeithas yn barod am newid i lywodraethu consensws gyda Chynrychiolaeth Gyfrannol lawn? A yw pleidleiswyr a gwleidyddion yn wirioneddol barod am newid o'r fath? A faint mae gwleidyddiaeth a chyfryngau San Steffan yn dal i ddylanwadu ar y dewisiadau a wneir ym mlwch pleidleisio'r Senedd?

Mae Dr Jac Larner, Athro Cynorthwyol Gwyddor Gwleidyddiaeth ym Mhrifysgol Caerdydd ac aelod o Ganolfan Llywodraethiant Cymru, mewn sefyllfa unigryw i daflu goleuni ar y grymoedd sy'n llunio ein dyfodol gwleidyddol.

Mynnwch safbwyntiau ffres cyn etholiadau'r Senedd ym mis Mai a darganfyddwch pa fath o lywodraeth y gallai Cymru ei chael yn ein cynrychioli dros y pum mlynedd nesaf.

Apêl a dylanwad parhaol Syr TH Parry-Williams yn yr 21ain Ganrif

19 Mawrth 2026

Bethan Mair

Mae'r bardd, awdur ac academydd Syr TH Parry-Williams yn un o feirdd mwyaf Cymru, y cyntaf i ennill Cadair a Choron yr Eglwys Genedlaethol ddwywaith yn yr un flwyddyn. Roedd yn enwog am ei farddoniaeth a'i draethodau craff a'i lenyddiaeth Gymreig uwch yn hyrwyddo treftadaeth Gymreig. Mae ei gerddi, sy'n ymddangos yn syml ar eu darlleniad cyntaf, yn cynnig cyfoeth o syniadau sydd yr un mor berthnasol heddiw ag yr oeddent ganrif yn ôl.

Mae'r awdur, darlithydd a sylwebydd Bethan Mair yn ein tywys trwy ei fywyd a'i waith ac yn dangos sut mae ei lenyddiaeth yn dal i ysbrydoli a swyno darllenwyr heddiw.

Pwy sy'n poeni am Gymru? Pam mae angen i'r Cymry fod yn grac!

16 Ebrill 2026

Will Hayward

Mae'r newyddiadurwr ymchwiliol arobryn Will Hayward yn archwilio cymhlethdodau hunaniaeth, gwleidyddiaeth a chymdeithas Cymru, gan ganolbwyntio ar y canfyddiad bod Cymru'n cael ei hanwybyddu'n aml yn y DU. Mae Hayward yn cyfuno newyddiaduraeth ymchwiliol a phersbectif personol i fynd i'r afael â phynciau fel datganoli, iaith, hanes a chynrychiolaeth ddiwylliannol. Mae ei gyflwyniad yn dadansoddi sut mae San Steffan a Llywodraeth Cymru wedi mynd i'r afael â safonau byw yng Nghymru, neu wedi methu â mynd i'r afael â safonau byw yng Nghymru, ac yn trafod yr heriau parhaus o ran cydnabyddiaeth a chynrychiolaeth mewn cymunedau Cymreig a phenderfyniadau polisi.